Kertenkeleler

Bir kertenkele türü.

Kertenkeleler, sürüngenler kategorisinin alt takımı olmakla birlikte en popüler türüdür. Bilimsel adı lacertilia olan bu hayvan türünün dünya üzerinde takriben 3.000 farklı türü bulunmaktadır. “Boncuklukertenkelegiller”, “agamagiller”, “gekogiller” gibi birbirinden farklı birkaç familyası bulunmaktadır. Bu sürüngenlerin genellikle kurak alanlarda hayatlarını sürdürmeye çalıştığı ve soğuk alanlardan kaçtığı bilinmektedir. Sebebi ise yapılarının soğuk iklime dayanıklı olmamasından ileri gelir. Özellikle tropikal bölgelerin en kurak yerlerinde yaşamaya çalışan bu canlıların suda yüzen türleri, havada uçan türleri ve renk değiştirebilen türlerine rastlamak ta oldukça olağan bir durumdur.

Fiziksel bakımdan kafa kısmında bulunan kemikler yılanların tam aksine oynak bir yapıda değildir ve türlerin büyük bir çoğunluğu dört ayaklıdır. Oldukça azınlıktaki bazı türleri iki ayaklı da olabilir. Bunun yanı sıra hiç ayağı olmayan türleri de bulunmaktadır. Ayaklı türlerinde ise beş parmak bulunur. Parmaklarında son derece gelişmiş tırnaklar bulunmaktadır. Kertenkelelerin birçok türünde kuyruk kısmı oldukça dayanıksızdır ve kopmaya hayli müsaittir. Bu sürüngenlerin kuyrukları koparsa kısmi olarak kendi kendini yenileyebilir fakat tekrar gelişen kuyrukta eskisi gibi omurlar bulunamaz. Kendisine tehdit oluşturabilecek canlı türleri ile temasa girdiklerinde kuyruklarını oldukları yere bırakarak devam edebilme özelliğine de sahiptirler. Küçük vücutlarına rağmen oldukça hızlı koşan kertenkelelerin normal şartlarda yakalanması da oldukça zordur. Kış iklimiyle pek barışık olmayan bu sürüngenler genellikle sıcak havalarda sıklıkla ortaya çıkarlar ve birçok türü insanlar için tehdit oluşturmamaktadır.

Kertenkelelerin Genel Özellikleri

Kertenkeleler yapısal olarak uzundur ve bu hayvanların bedenlerinin üstü pütürlü yada pullu olabilir. Kertenkelelerin karınlarında bulunan pullar yan bölgelerine ve sırt bölgelerine oranla biraz daha büyükçedir. Bu sürüngen türlerinin birçoğunun gözlerinde göz kapakları mevcuttur. Bu kapaklar genel olarak hareketlidir. Yerden aşağıda hayatını sürdüren türlerinin haricindeki türlerde dış kulak delikleri bulunmakla birlikte bilinen bazı türlerin de dallarda sallanmak üzere uzun ve ince olan güçlü kuyrukları bulunmaktadır.

En büyük artılarından biri de dillerinin uzunluğudur. Ava çıktıklarında uzun dilleri sayesinde akrep, diğer böcek türleri ve çokbacaklılar olarak bilinen türlerin neredeyse tamamını rahatlıkla kavrayabilir ve bu sayede beslenme ihtiyaçlarını karşılayabilirler. Çenelerinin iç kısmında yiyebilmek için dişleri de vardır.

Dişi kertenkeleler yumurtlamak için belirlemiş oldukları taşların hemen dibine ya da toprağın alt kısımlarına çengel biçimindeki tırnakları ile yuvalanma işlemini gerçekleştirdikten sonra yumurtalarını bırakırlar. Kışın uykuya yatabilmek için de oluşturmuş oldukları deliklerin içerisinde konaklarlar ve kışlama süresi ilkbahar mevsiminde sona ermiş olur. Deri yüzeyleri tabiatın renklerine uyum sağlayabildiği için kendilerini kamufle edebilmeleri de oldukça kolaydır ve düşmanları olan yılanlar ve yırtıcı kuş türlerinden fark edilmeden kurtulabilirler. Bu sürüngenler haşere ve kurtçuklar ile beslenme ihtiyaçlarını sağladıkları için insanoğlu tarafından dostane bir hayvan türü olarak kabul edilebilirler.

Kertenkele Familyaları


İguanalar (Iguanidae)

Yapısal anlamda iri görünümlü olan iguanalar dikenli ve taraklı bir cilde sahip olabilirler. Kuyrukları vücut boylarına oranla uzun olarak kabul edilebilir.


Gece Kertenkeleleri (Gekkonidae)

Vücutları küçük boyutlardadır. Genel olarak gece görünüyor olmaları bu ismi almalarını sağlayan başlıca nedenlerdendir. Genellikle bedenlerinin sırt taraflarında pütürler bulunur. 4 adet (2 çift) bacakları bulunan gece kertenkelelerinin her bir bacağında 5 tane parmak bulunmaktadır. Bu türler de kuyruklarını koparabilme (bırakabilme) özelliğine sahiptir ve geko olarak da adlandırılırlar. Erkeklerinin ise dişi cinslere göre kuyruklarının biraz daha tombul olduğu bilinmektedir.


Kelerler (Agamidae)

Bu türlerin gözleri biraz uzunumsu durmaktadır. Diğer türlere oranla görüş güdüleri biraz zayıftır. Kafa ve kuyruğa doğru olan kısımlarda dikene benzeyen tırtıklar bulunabilir. Bazı popüler türlerde olduğu gibi bu türler de renk değiştirebilme yeteneğine sahiptirler. Kuyrukları diğer türlere oranla pekte kolay kopmaz fakat rejenere edilir.


Baziliskler (Corytophanidae)

Bu türlerde genel olarak halk arasında ibik olarak tabir edilen baş üzerindeki uzunlamasına bir parça bulunabilir. Bazilisklerin en çok ön plana çıkan ve oldukça dikkat çeken özelliklerinin başında ise suyun üzerinde arka iki ayakları üzerine basıp ön iki ayaklarını kaldırarak yani arka ayaklarının üzerinde koşabiliyor olmalarıdır.


Parlak Kertenkeleler (Scincidae)

Bu türler isimlerinden de anlaşıldığı gibi parlak bir tür olmaları ile ön plana çıkmaktadırlar. Vücutlarının hem üst kısımları hemde alt kısımları hemen hemen aynı şekildeki pullar ile kaplıdır. Bu kertenkele türlerinin göz kapaklarında pencere olarak tabir edilen bir alan bulunur ve gözleri tamamen kapalı bir şekilde iken bile belli oranda görüşe sahiptirler.


Bukalemunlar (Chamaeleonidae)

Hepimizin bildiği en popüler türlerden biri olan bukalemunlar yapısal olarak diğer türlerden daha belirgin farklılıklara sahip oldukları için tür olarak seçilmesi daha kolaydır. Önemli özelliklerinin en başında iki gözünün de birbirinden bağımsız olarak hareket edebilmesi ve bulundukları alana göre renk değiştirme özelliğine sahip olabilmeleridir. Ayrıca bu türler kuyruklarını diğer türlerine göre daha iyi kullanabilirler. Kuyruklarıyla kavrayabilme yeteneğine sahip olan bukalemunlar dillerini dışarı fırlatarak avlanma ihtiyaçlarını karşılarlar.


Gerçek Kertenkeleler (Lacertidae)

Türkiye’de bulunan birçok kertenkele türü bu familyanın mensubudur. Aşina olduğumuz ve hemen herkesin hayatında en az bir kez gördüğü kertenkele türüdür. Bu türlerin kuyrukları genel olarak uzun olarak bilinir.


Teiidae

Gerçek kertenkele türlerine neredeyse tamamen benzemekte olan bu türler yaygın olarak A.B.D.’de görülür.


Zehirli Kertenkeleler (Helodermatidae)

Bu türler aileler içinde zehirli olarak bilinen tek canlılardır. Amerikanın kuzey kısımlarında daha çok görülmekte olan bu zehirli canlılar, anormal bir şişmanlık ve tombul kuyruk yapısına da sahip oldukları için kolaylıkla anlaşılabilirler. Çenelerinin alt kısımlarında bulunan dişleri zehir bezeleri ile doğrudan ilişkilidir. Vücutları genelde koyu renklerden oluşan bu türlerin parlak şekillerde benekleri bulunmaktadır.


Cordylidae

Bu türler Afrika’da bulunan Sahra Çölünün güneydoğu kesimlerinde ya da Madagaskar’da yaygın olarak görülmektedirler. Kuyruk kısımlarının üzerinde sivrimsi pullar mevcuttur ve bu pulları genellikle kendilerini savunmak amacıyla kullanırlar. Bu kertenkele türlerinin dişileri yavrularını tamamen canlı olarak dünyaya getirmektedirler.


Yılanımsı Kertenkeleler (Anguidae)

İsminden de anlaşıldığı üzere adeta bir yılan görünümünde olan bu türlerin en öne çıkan özelliklerinden biri de serbest göz kapaklarının bulunması ve göz bebeklerinin yuvarlak olmasıdır. Türlerin bir kısmı ise tamamen toprağın altında yaşamını sürdürmektedir.


Varanlar, Dev Kertenkeleler (Varanidae)

Dillerinin uç kısımları genellikle çatal şekildedir. Baş kısmında bulunan gözlerinin kapakları oldukça gelişmiş bir şekildedir. Uzunca bir dil yapısına da sahip olan bu sürüngenler oldukça iyi koşuculardır. “Monitör Kertenkelesi” olarak da adlandırılırlar. Dişleri yapı olarak hayli sivri şekildedir ve biraz geriye doğru kıvrımlıdır.


Foto Galeri


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir