Beyaz Balina

Dünyanın en çok korkulan ve bilinen en büyük canlılarından biri olan beyaz balina beluga balinası gibi bir isim ile tanınır. Balina türünde monodontidae familyası içerisinde yer alan bu balina türü, arktik veya arktik altı deniz alanlarında yaşamaktadır. İlginç olarak Karadeniz’de de rastlanılan bu canlı bir memeli olarak bilinmektedir. Beluga ismi de Rusçadaki beyaz anlamına geldiği için Latince isminde de beyaz balina olarak adlandırılır.

İlk olarak 1776 yılında Peter Simon Pallas tarafından tanımlanan beyaz balina çok eski zamanlarda yaşamış ve günümüzde soyu tükenmiş olarak bilinen Denebola brachycephala türünden günümüze kadar ulaşmıştır. Hatta bahsedilen bul familya ile ilgili sıcak denizlerde gelişim gösterdiğine dair fosil bulunduğu da bilinmektedir. Buz devri zamanlarında gelişim göstermesi ile birlikte buzların geri çekilmesi sonrasında çok daha dar bir alanda yaşamaya başlamıştır.

Tehdit altındaki türler arasında bulunan beyaz balina veya beluga adıyla bilinen bu canlı türü yüksek ve tiz sesi ile birlikte bağırtı ve gıcırtı gibi sesler çıkarır. Aslında çıkardığı bu sesler nedeniyle İngilizce dilinde deniz kanaryası olarak da bilinmektedir.

Beyaz Balinaların Fiziksel Özellikleri Nelerdir?

beyaz-balinaDünyanın en büyük canlısı olarak bilinen balina nesli içerisinde 5 metre gibi bir boya sahip olan ve korkutucu bir yapı gösteren beyaz balina birçok balina türüne göre küçük görünse de yunusların birçok türüne göre de büyük bir yapı sergiler. Erkek cinsiyet sahibi olan balinalar dişi balinalara göre daha büyük bir yapıya sahip olmakla birlikte erkekler yaklaşık 1,5 ton ve dişiler yaklaşık 1 ton ağırlık gösterir. Yeni doğmuş bir hayvan 1,5 metre uzunluğa sahip olabilir ve yaklaşık 80 kilogramağırlık gösterebilir.

Aslında yetişkin bir beyaz balina birçok farklı özelliği ile tipik bir yapı gösterir. Elbette ki bu tipik yapı içerisinde en belirgin nokta tamamen beyaz renkte olmasıdır. Sırtında bir yüzgeç bulunmak yerine aynı bölge üzerinde bir çıkıntı yer alır. Bilimsel cins adında belirtilmiş olduğu gibi yüzgeçsiz bir hayvan olarak gelişmiştir.

Bu hayvan türünün alın kısmında çıkık, yuvarlak ve yumuşak bir bombe bulunur. Diğer tüm balinalara göre farklı bir baş yapısı bulunan bu balina türünde balinaların baş kısmında yer alan melone dokusu çok büyük bir yapı gösterir. Bu sayede sinüsleri içerisinde hava dolaştırır ve kafa şeklini değiştirebilir.

Aslında beyaz balina türünde hiçbir balina türünde bulunmayan ayrı bir özellik yer alır. Bu türde boyun omurları birbirine kaynamış olduğundan dolayı başlarını yana, yukarı veya aşağı kısmında oynatma özelliği gösterirler. Genellikle yuvarlak bir gövdeye sahip olmaları ile birlikte baş ve kuyruk kısımlarına doğru gövde incelme göster. Yetişkinliğe eriştiklerinde daha gösterişli bir şekilde kıvrımları oluşur ve kısa göğüs yüzgeçleri kare bir şekil oluşturur.

Beyaz Balinanın İnsanlar ile İlişkisi

Normalde sevimli bir yaratık olarak görürse dahi beyaz balina buz tabakaları gibi açıklık noktalarda beklemekte olan kutup ayıları ile düşmanlık içerisindedir. Katil balinalar için de saldırılan ve yem olarak görülen bu hayvan türü aslında çok küçük bir balina türü oluşturur. İnsanlar ile arasındaki ilişkiye bakıldığında ise göç etme mevsimleri ve çok yüksek sayılara sahip olmaları nedeniyle yerel haklar yüzyıllar boyunca bu hayvanı avlamayı seçmiştir.

Günümüzde halen sürdürülebilir bir şekilde av hayvanı olarak tercih edilen beyaz balina günümüzde pek çok bölgede görülür. Günümüzde yasaklanmış olmasına rağmen bazen halen kaçak balina avları sürdürülmektedir. Eskiden yapılan av işlemleri ve günümüze ulaşan yasak avlar nedeniyle soyu tükenme altına da girmiş bir hayvan türüdür.

Bazı ülkelerde avcılar ve devlet yöneticileri arasında tartışmalar yaşandığından dolayı balina avının önüne geçilmeye çalışılmaktadır. İnsan kaynaklı kirlenme nedeniyle yaşam alanlarında da büyük tehlikeler ortaya çıkarken, yerleşik nüfusun artması ve denizlerin çok kirli kullanılması hayatlarını tehdit altına sokmaktadır.

İnsanlar tarafından deniz ulaşımı sırasında tekne veya gemiler ile rahatsızlık oluşturulması sonucunda beyaz balina tehdit altında bulunmaktadır.  Bazen insanlar tarafından çok sevimli göründükleri için iyi bir iletişim kurulması mümkün olmaktadır. Ayrıca insanlar tarafından en çok tutsak edilen ve şov amaçlı kullanılan hayvan türlerinden birisidir. İlk defa 1861 yılında New York şehrinde bir müzede gösterilmiş daha sonrasında akvaryumlarda ve deniz parklarında tutulan balık türlerinden biri olmuşlardır. Popüler bir renk ve canlılık özelliklerinden dolayı sabit bir gülümseme yerine daha hareketli bir yapı göstererek, mutlu bir görüntü ortaya çıkarırlar. Hatta geçmişte savaş dönemlerinde Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği tarafından açık sularda mayın arama amacı ile kullanılmıştır.

Beyaz Balina Ve Türkiye Geçmişi

beyaz-balinaKaradeniz’de bulunduğu daha önce bahsedilmiş olduğundan dolayı beyaz balina Sinop ilinde de 1992 tarihinde Gerze ilçesinin Gürzüvet açıklarında görülmüştür. Görülen bu balina, Aydın ismiyle anılmış ve diğer balıkçılar tarafından beslenerek limanda koruma altında tutulmuştur. Limanda çalışan balıkçı barınağının zihinsel engelli görevlisi Aydın Topal’a benzetildiği için bu isim verilmiştir.

Bir süre sonrasında bu balinanın aslında Ukrayna’nın Sivastopol şehrindeki bir enstitüden kaçtığı anlaşılmıştır. Aslında bazı İngiliz kaynakları bu hayvanın bir mayın taşıyıcısı olarak yetiştirildiği ve bu nedenle bir askeri tesisten kaçtığı belirtilmiştir. Sinop Su Ürünleri Yüksek Okulu’nda 1 ekip özel olarak Aydın üzerinde inceleme gerçekleştirilmiş, Gerze halkı için bir sevgili olarak görülmüş ve Türkiye’de yankı uyandırmıştır. Birçok yurtdışından misafir Gerze’yi ziyaret ederek kendisini görmüş ve Yeşil Barış
Üyeleri 6 Nisan 1992’de özel bir gemi ile açık denizlere kavuşturmuştur. Aydın 1993 yılında tekrar kaçmış bir dönem Gerze’ye tekrar uğramış ancak sonrasında tekrar ortadan kaybolmuştur.

Beyaz Balina Yaşam Alanı Nasıldır?

İlkbahar mevsimi ile birlikte beyaz balina sürüleri yaz mevsimini geçirmek için Kuzey bölgelerine doğru hareket eder. Sonrasında birbirinden kopuk şekilde birleştirmiş haliç veya sığ girinti alanlarına yerleşirler. Sürüler içerisindeki anneler her yıl aynı bölgeye dönüş gerçekleştirir. Sonbahar mevsimi ile birlikte ortalık giderek buzlanmaya başladığında, kışı geçirmek için bu bölgeden ayrılır ve ilerleyen buz kütlelerinin kıyısına yakın kalarak yol alırlar. Bazıları buz tutan bölgenin altında kalır ve nefes almak için yüzeye ulaşan buz şeritlerini kullanırlar.

Yoğun buz kütlesinin deniz yüzeyinin çok büyük bir kısmını kapladığı zamanlarda beyaz balina yüzeye açılan yarıkları bulur ve bu konuda bilim insanlarının dahi çözemediği bir sırra sahiptir. Özellikle yankı sayesinde yer belirleme yeteneğine sahiptirler. Bu yankı belirleme yetenekleri sayesinde çok iyi bir uyum oluştururlar ve bu yetenekleri sayesinde de su yarıklarını algıladıkları düşünülmektedir.

Beyaz Balinaların Coğrafi Dağılışı Nasıl Şekillenir?

Genellikle Kuzey kutbu ve kutup altı denizlerde yer aldıkları görülen beyaz balina türü ayrıca St. Lawrence Nehri halici ve Saguenay nehri fiyordunda dolaşmaktadırlar. Yaklaşık olarak dünya üzerinde 100 bin kadar olduğu düşünülmektedir. Diğer balina türleri ile karşılaştırma yapıldığında, çok daha büyük bir sayıya sahip oldukları söylenebilir. Ancak bu sayı dünya genelinde çok yoğun avlanmış olmaları öncesinde çok daha yüksek rakamlar oluştururdu.

Dünya genelinde coğrafi olarak hangi noktalarda bulundukları incelenirse, Beaufort denizinde 40 bin adet yer almaktadır. Hudson Körfezi’nde 25 bin, sonra Bering Denizi’nde 18 bin ve Kanada’nın Kuzey bölgesi ile Atlantik okyanusunda 28 bin dağılımı ile yaşadıkları görülmüştür.

Beyaz Balina Beslenme Özellikleri Nelerdir?

beyaz-balinaTemel olarak balık ile beslenmesini sürdüren ve yavaş yüzen bir memeli olan beyaz balina farklı türler arasında ahtapot, mürekkep balığı, kafadan bacaklı, yengeç ve karides gibi birçok farklı canlı ile beslenebilir. Tipik şekilde denizin 300 metre gibi derin noktalarında besin aramayı seçer ve daha derin noktalara dalabilir.

Çok sosyal canlılar olduklarından dolayı sıklıkla birbirlerine denk yaşta olan bireyler ile kendi sürülerini oluşturur ve aynı cinsiyetler ile dolaşmayı tercih ederler. Bazen yüzlerce erkek bir araya gelerek, kendi sürüsünü oluşturur. Sürüler toplanarak bir araya gelir ve binlerce sayıya dahi ulaşabilir. Bu tür zamanlarda avlanma için en doğru zamanı oluştururlar.

Kararlı sürülere sahip olmadıkları için sürülerini sürekli bir şekilde değiştirebilirler. Bilimsel çalışmalar ile yapılan incelemelerde birkaç gün içerisinde beyaz balina türlerinin başka sürülere geçiş yaptıkları görülmüştür. Anneler ile yavruları arasında çok bağlı bir sosyal ilişki yer almaktadır. Hatta bazen büyüdükten sonra anneleri ile görüşmeye devam eden yavrular dahi vardır.

Çıtırtı, gıcırtı ve ıslık gibi tamlamalar ile ses çıkaran beyaz balina türü çok geniş bir ses yelpazesi oluşturur. Bu sayede avlanma, yüzme ve birlikte toplanma gibi konularda ses çeşitliliği sayesinde kendileri için belirgin sesler oluşturabilirler. Yaklaşık 1 ile 12 kilohertz arasında 50 farklı ses dalgası yayabilirler. Çok oyuncu bir yapıya sahip olduklarından dolayı diğer balinalar ve insanlara tükürerek yanıt verebilirler. Genellikle gösteri yaptırıldıkları yerlerde ağızlarına su alarak karşılarındaki kişiye fışkırtma hareketi yapmaktan hoşlanırlar.

Beyaz Balina Üreme Şekli

Bir memeli türü oluşturan beyaz balina erkek bireyler için 8 ve dişi bireyler için 5 yaşında cinsel olgunluk oluşturur. Bu sayede sürü ile yaşamış olan balinalar çiftleşme aşamasına geçecektir. Ancak bazı hayvanlar için halen çiftleşme aşamasının ne zaman olduğu net olarak anlaşılmamıştır.

Çiftleşme süreci içerisinde kış veya erken ilkbahar döneminde kışı geçirdikleri su içerisinde ya da göç etmeye başladıkları dönemlerde çiftleşmeyi tercih ederler. Ancak yılın farklı dönemlerinde de çiftleşme tercihleri bulunabilmektedir. Bu durum genellikle zigotun rahme tutunması konusunda gelişmeler yaşandığını gösterebilir.

40 yıl gibi çok uzun bir yaşam ömrüne sahip olan beyaz balina ortalama olarak dişi ve erkek olmak üzere 10 yaşından itibaren ölene kadar yeniden çiftleşme özelliğine sahiptirler. Bu nedenle her yaşta doğum gerçekleştirdikten sonra çok daha büyük bir aile yapısına sahip olabilirler. Ancak aile halinde yaşamayı tercih etmedikleri için kendi sürülerini oluşturur ve bu sürelerde genellikle cinsiyet özelliklerine göre bir araya gelip gruplaşma sağlarlar.

Beyaz Balina Hamilelik Dönemi

Çiftleşme süreci sonrasında beyaz balina için hamilelik süresi yaklaşık 15 ay gibi bir süre alır. Bu 15 aylık süre sonucunda genellikle ilkbahar mevsiminde bir adet yavru doğar. Doğurma sonrasında yavrunun emzirme ile yani anne sütü ile beslenmesi için yaklaşık 2 yıl gibi bir süre geçmesi gerekir.

Doğumdan sonra genç yaşlarındaki beyaz balina tamamen koyu gri bir renk gösterir. Bu gri renk hayvan büyüdükçe değişir. Renk değişmesi ile birlikte açılma ve sonrasında beyaz renk oluşması ile karşılaşılır. Aslında tam beyaz rengin elde edilmesi için dişilerin 7 ve erkeklerin ise 9 gibi bir yaşa ulaşması gerekmektedir.


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir