Boz Ayı

Boz ayı geleneksel isimiyle kahverengi ayı olarak bilinmektedir. Sırtlarında ve omuzlarında yer alan uzun koruyucu tüylerin uçları beyazdır ve ayılara bu yüzden boz ayı denilmiştir.

Latince adı Ursus Arctos boz ayı Carnivora takımının en büyük karada yaşayan üyelerinden biridir ve boyut olarak tek rakibi kutup ayılarıdır. Boz ayıların 13 farklı türü bulunmaktadır. Daha detaylı bu türlere bakacak olursak;

Avrasya Boz Ayısı, diğer türlere oranla daha güçlü olan bu boz ayı genellikle Anadolu ve Kafkaslar ’da yaşamaktadır. Neslinin de yıllar geçtikçe daha azaldığı görülmektedir. Kamçatka Boz Ayısı, diğer türlere oranla iriliği daha fazla olan bu boz ayı Rusya’da yaşamaktadır. Boyu 3mt kilosu da 700kg olabilmektedir. Marsika Boz Ayısı, İtalya’da yaşamaktadır, Avrupa boz ayı türlerinin içerisinde yer almaktadır. Himalaya Boz Ayısı, Kamçatka boz ayısı gibi en iri türlerdendir.  Otçul beslenmeyen bu tür Himalaya ve Hindistan’da yaşamaktadır. Mançurya Boz Ayısı, yaşam alanı Mançurya olan bu boz ayı türü insanlara saldırganlığı ile bilinmektedir. Diğer türlere göre daha ufak olması ile ayrılır. Mavi Ayı, yaşam alanı Çin olan bu boz ayı türü diğer türlere göre renginin açık kahverengi olması ile ayrılır. Bilinen diğer ayı türleri, Gobi, Kuzey Amerika, Baja, Kodiak, Hokkaido boz ayılarıdır.

Türkiye’de bulunan tek ayı türü boz ayıdır, öncelikli olarak Artvin ve Doğu Karadeniz’de bulunmaktadır. Günümüzde Türkiye’de nesli tükenmektedir, izinsiz avlanma, ormanların azalması, vb. sebepler ayıların neslini ciddi anlamda tükenmeye sürükleyen durumlardır. Ayıların varlığının ekolojik sisteme ciddi katıları olduğu, doğal seleksiyona destek oldukları için herkes için önem arz etmektedir.

Boz Ayıların Yaşam Alanları

Boz ayılar Batı Kanada, Alaska, Rusya’nın bazı bölümleri, Orta Asya, Çin, ABD, İskandinavya, Romanya, Karpatlar, Anadolu ve Kafkaslar’ dır. Boz ayıların yaşam alanları gittikçe daralmış ve bazı bölgelerde soyunun tükenmesiyle Dünya Doğa ve Doğal Kaynaklar Koruma Birliği (IUCN ) tarafından risk altında ki türler olarak değerlendirilmiş ve koruma altına alınmıştır.

Boz Ayı Özellikleri

boz-ayilarGünümüzde yaşayan diğer ayı türleri ile birçok farklılıkları olan bir türdür. Boz ayıların ortalama 1,4 ile 2,8 metre uzunluğunda baş-gövde uzunluğu, 70-153 santimetre ise omuz yükseklikleri vardır. Erkekleri yaklaşık 220 kilogram dişileri ise 150 kilogram olmaktadırlar.

Boz ayıların çok açık ten renkleri ve koyu kahverengi tüyleri vardır. Postları uzun ve sık tüylerden oluşur ve enselerinde diğer türlerden farklı olarak yeleleri vardır. Yazları ve kışları postları farklılık göstermektedir. Yazları kısa ve seyrek olan tüyleri kışları sert, uzun ve sık olmaktadır. İçbükey bir yüzleri, kısa yuvarlak kulakları vardır. Boz ayıların yaşayan ayı türleri içinde omuzları üzerinde kambur olan tek ayı türüdür. Bu kambur tamamen kas dokusundan oluşmuştur ve boz ayılara kazma yetenekleri için ek güç vermektedir. Boz ayıların kuyrukları da tüm ayı türleri gibi kısadır ve tahmini uzunluğu 6-22 santimetredir.

Boz Ayıların Kişisel Özellikleri

Boz ayıların çok büyük ve eğri pençeleri vardır ve ön pençeleri arka pençelerinden daha uzundur. Pençe uzunlukları yaklaşık 5-6 santimetredir ve eğri haliyle ölçüldüğünde 7-10 santimetreye ulaşmaktadır. Pençelerinin uçları açık renkli ve küt yapıdadır. Pençe yapılarının farklı olması ve fazla ağırlıkları nedeniyle diğer türler gibi ağaçlara tırmanamazlar ancak nadir durumlarda dişiler tırmanabilirler. Boz ayıların ön ayaklarında yer alan uzun pençeleri sayesin de yiyecekleri alma ve kazma yetenekleri de güçlenmiştir.

Boz ayıların ayak yapıları da geniştir ve boz ayıların kendi türleri arasında da farklılaşmaktadır. Yetişkin boz ayıların arka ayakları yaklaşık 21 ile 36 santimetre iken ön ayakları bunlardan %40 daha kısadır.

Boz ayılarda diğer ayı türleri gibi yalnız kalmayı severler fakat bölgesel tür değillerdir. Birbirleriyle ilişkileri tesadüfen, çiftleşerek, annelerin yavrularına baktığı dönemlerde veya besin ararken, su içerken nadiren olmaktadır. Boz ayılar iletişim kurmak için sürekli sesler (kükreme, hırıltı),hareketler ve kokuları kullanırlar. Özellikle dişiler çiftleşme dönemlerinde erkekler için homurdanırlar ve inlerler. Boz ayılar; vücutlarını diğer ayılara orada olduklarını bildirmek için ise sırtlarını ağaçlara sürtmektedirler.

Boz ayılar çok hızlı koşabilirler ve suda yüzebilmektedirler. Tehlike zamanlarında ağaçlara tırmanabilmektedirler.

Boz ayılar diğer kara ayılarından daha agresiftirler ve kendilerini ve yavrularını avcılardan, tehlikelerden korumak için saldırgan olabilmektedirler. Ağaçlara kara ayılar gibi tırmanma yapamadıkları için saldıranlarında büyüklüklerine ve saldırganlıklarına güvenmektedirler.

Boz ayılar gececidir ve tam kış uykusuna yatmazlar. Yani yatarlar fakat kış uykuları derin değildir ve rahatsız edildiklerinde çabucak uyanırlar. Ekim ve aralık aylarında hareketsiz dönemleri başlar ve hava koşullarının değişmesiyle ki buda Mart ve Mayıs gibi olmaktadır tekrar hareketli hayatlarına dönerler. Kış uykusu moduna girdikleri dönemlerde ya bir mağaraya ya da bir yer kazıp içine yatarlar. Bu süre zarfında kalp atışları ve vücut ısıları birkaç derece düşmektedir. Kış uykusuna yatmakta ki amaçları bu dönemde enerji tüketimini en aza indirmek ve savunmasız yavrularını sıcak ve güvenli bir ortamda doğurmaktır.

Boz Ayılarda Beslenme

boz-ayiBoz ayılar bitkilerin sadece zayıf parçalarını sindirebilecek genel omnivorlardır. En çok yedikleri bitki türleri etli kökler, meyveler, tohumlar, mantarlar, çimler ve değişik bitkilerdir. Et türleri olarak ise yer sincabı gibi kemirgenler, balık, geyik gibi toynaklı hayvanlar ve leş yemektedirler. Boz ayı ormanlardan büyük ölçüde yaralanır fakat ormanlar dışında vadilerden, çayırlardan da yararlanabilir. Boz ayıların gıda tüketimleri yıllık ve mevsimsel değişikliklerden etkilenir.

Boz ayılar yaz sonunda ve sonbaharın başında kış için hazırlık yaparlar; bu dönemlerde fazla kalori ve besin alırlar ki yağ rezervi oluşturabilsinler. Yani özellikle kış dönemi gelmeden zamanlarının çoğunu yemek için harcarlar. Bu yediklerinden oluşan yağ rezervleri kalplerini yavaşlatır, metabolik aktivitelerini azaltır ve vücut sıcaklıklarını sabit tutmaya yaramaktadır. Bu dönemde neredeyse günde 3 ile 4 kilo alabilmektedirler.

Kış ayının sonlarında mayıs ayının başları kadar boz ayılar kış uykusundan çıktıktan sonra özellikle kışın öldürülen ve çürümeye yüz tutmuş leşleri yerler. Bahar aylarıyla birlikte ise yonca, karahindiba, çimen ve tohumlarla beslenirler. Yazın sonlarına doğru ise genellikle ot ve sazlar, yaban mersini, çam fıstığı, karınca, ordu kurdu ve güveleri tüketmektedirler.

Boz Ayılar Nasıl Ürer ?

boz-ayilar-nasil-urerDişi boz ayılar yaklaşık 5 ile 7 yaş arasında cinsel olgunluğa erişirlerken, erkek boz ayılar 8 ile 9 yaş arasında cinsel olgunluğa erişirler. Çünkü erkek boz ayılar çiftleşmeden önce diğer erkeklerle rekabet ederler.

Boz ayılar mayıs-temmuz ayları arasında eşleşirler ve yaklaşık iki hafta dişi ile erkek ayı beraber zaman geçirirler. Çiftleşme; gebelik olması için bu süre zarfında sürekli ve sık şekilde gerçekleşir. Dişiler birkaç erkekle çiftleşebilirler. Dişi bir boz ayı gebe kaldığında embriyonun gelişimini geçici olarak birkaç ay durur ve bu sürece gecikmeli implantasyon denir. Gecikmeli implantasyon bazı hayvanların karakteristik özelliği olduğu gibi boz ayılarında özelliğidir. Bir dişi ayı yaz boyu kilo almazsa vücudu hamileliğe devam etmemesini söyler ve gebelik oluşmaz. Fakat bir sonra ki sene başarılı bir hamilelik için kilo almasını sağlamaktadır. Dişi boz ayılar kış uykusuna yattıklarında embriyo rahime girer ve gebelik tam anlamıyla başlamaktadır. Gebelikleri yaklaşık 6 ay sürmektedir ve anne boz ayı bu süreyi kendi başına ve kış uykusunda geçirmektedir. Dişi boz ayılar bir doğumla genellikle 2 yavru dünyaya getirirler. Boz ayılar kış mevsiminin uzunluğuna bağlı olarak yedi aya kadar yavrularıyla kalabilirler. Bu süre içinde tuvalet yapmaya bile gitmezler. Yetişkin erkek ayılar yavrular için tehdit oluşturduğundan yavrular iki ile dört yıl kadar annelerinin korumalarında kalırlar.

Boz Ayı Kış Uykusu

boz-ayilarin-kis-uykusuAyıların kış uykusuna mevsimsel etkenler,  yiyecek kıtlığı ve soğuk havadan kaçınmak için yattığı düşünülmektedir. Yani bir nevi zorunlu şartlara karşı kendilerini savunma mekanizması geliştirmişlerdir.

Her ne kadar genel olarak üst kısımlarda kış uykusundan bahsetmiş olsak ta boz ayıların kış uyku literatürlerine değineceğiz. Boz ayılar mağaralarda veya kendi kazıdıkları güvenli bölgelerde kış uykusuna yatmaktadırlar. Bu kazdıkları çukurlar sadece bir kere kullanılabilir daha sonra bahar ayının gelmesiyle çökerler. Bir dişinin kış uykusuna yatacağı çukuru kazması yaklaşık 4-7 gün arasında zamanını alır ve bu çukurlar bir tünel ile bir oda içermektedir. Bu odaların özelliği mümkün olduğunca ısı kaybını azaltmaktır. Yaptıkları odada kendilerine birde yatak yaparlar ve bu yataklar vücut ısısını hapseden özelliğe sahip olur.

Kış uykusuna yatan bir ayının vücut sıcaklığı 22 derecedir. Bu ısının düşük olması ayıların önce ısınması gereken kış aylarında tehlikeye daha hızlı tepki vermelerini sağlamaktadır. Boz ayılar vücut ısılarını yavaş kaybederler ve bu sayede de metabolizmaları yavaşlamaktadır. Normal yaşantılarında dakikada 10 kez soluyan boz ayılar kış uykusu moduna geçtiklerinde 45 saniyede bir nefes alırlar ve kalp atışları ise dakika da 45 atımdan,19 atımlara kadar düşmektedir.

Boz ayılar kış uykusuna yattıklarında diğer türleri gibi derin uykuya dalmadıklarını, herhangi bir sesten rahatsız olup uyanabilirler. Fakat kış uykularında yemek yemezler, su içmezler, dışkılamazlar ve idrar yapmazlar. Kış uykusuna yatmadan önce biriktirdikleri yağ rezervleri sayesinde elde edilen üre parçalanır ve ortaya nitrojen açığa çıkar,  ayı tarafından kas kütlelerini ve organ dokularının korunmasını sağlayan protein oluşturmak için kullanmaktadır. Ayılar bu dönemde vücut ağırlıklarının yüzde 15’ini kaybedebilirler fakat kış uykusu esnasında yağsız vücut kitlesi artmaktadır.

Sıcaklıkların başlaması ile ilkbahar bitki örtüsünün canlanması sonrasında ayılar yavaş yavaş ortaya çıkmaktadırlar. Erkek ayılar dişi ayılardan daha erken kış uykusundan kalkarlar.


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir